Yerden Isıtma Sisteminin Kalbi: Sirkülasyon Pompası Seçimi ve En Pratik Hesaplama Rehberi
Bir yerden ısıtma sistemi kurarken boruları döşemek işin görünen kısmıdır. Ancak sistemin verimli çalışmasını sağlayan, tabiri caizse tüm sistemin "kalbi" olan cihaz sirkülasyon pompasıdır. Eğer kalp doğru çalışmazsa, en uçtaki odalar ısınmaz, faturalar yükselir ve sistemde rahatsız edici sesler oluşmaya başlar.
Bu yazımızda, karmaşık mühendislik terimlerine boğulmadan, sahada iş yapan ustalarımızın ve ev sahiplerinin kolayca uygulayabileceği doğru pompa seçimini ve pratik hesaplama yöntemlerini kaynaklarımızdaki bilgilerle açıklıyoruz.
Sirkülasyon Pompası Nedir ve Ne İşe Yarar?
Sirkülasyon pompası, kapalı bir devre içinde suyun sürekli hareket etmesini sağlayan cihazdır. Yerden ısıtmada su kendi kendine hareket etmez; boruların iç yüzeyindeki sürtünme direnci suyu durdurmaya çalışır. Pompa, içindeki pervane (çark) sayesinde suya hız kazandırır ve bu hızı basınca dönüştürerek suyun tüm evi dolaşmasını sağlar.
Önemli Not: Isıtma gibi kapalı devre sistemlerde binanın yüksekliği pompayı zorlamaz; çünkü su zaten boruların içinde doludur. Pompanın tek görevi, boruların ve vanaların yarattığı sürtünmeyi (direnci) yenmektir.
Hangi Tip Pompa Seçilmeli? (Islak Rotorlu vs. Kuru Rotorlu)
Ev tipi ısıtma sistemlerinde iki ana pompa türüyle karşılaşılır:
- Islak Rotorlu Pompalar: Motorun dönen kısımları suyun içindedir ve suyla soğur. Neredeyse tamamen sessiz çalışırlar ve bakım gerektirmezler. Evler ve apartman daireleri için en ideal seçimdir.
- Kuru Rotorlu Pompalar: Motor kısmı suyla temas etmez ve hava ile soğur. Daha verimlidirler ancak çok gürültülü çalışırlar. Bu yüzden sadece büyük endüstriyel tesislerde veya kazan dairelerinde tercih edilirler.
Uygulamalı Pompa Hesabı: Adım Adım Örnek
Bir pompa seçerken iki temel değere ihtiyacınız vardır: Debi (Q) ve Basma Yüksekliği (H).
1. Debi (Q) Hesabı: "Saatte ne kadar su dönecek?"
Yerden ısıtma sistemlerinde, konforlu bir ısınma için gidiş ve dönüş suyu arasındaki sıcaklık farkı (Delta T) genellikle 10°C kabul edilir.
Pratik Formül: Debi (m³/h) = Isı Yükü (kW) / (1,16 x 10)
Örnek: 15 kW ısı ihtiyacı olan bir ev için; 15 / 11,6 = 1,29 m³/h debi gereklidir.
2. Basma Yüksekliği (H) Hesabı: "Pompa ne kadar güçlü ittirecek?"
Bu değer, pompanın borulardaki sürtünmeyi yenme gücüdür. Binanın yüksekliği ile karıştırılmamalıdır.
Pratik Formül: H (mSS) = (R x L x ZF) / 10.000
- R (Sürtünme): Yeni binalarda metre başına 100-150 Pa kabul edilir.
- L (Uzunluk): En uzak noktaya giden borunun gidiş-dönüş toplam metrajıdır.
- ZF (Ek Parça Faktörü): Vanalar ve dirsekler için genellikle 2,2 katsayısı kullanılır.
Örnek: En uzak hattı toplam 100 metre olan bir sistemde; (100 x 100 x 2,2) / 10.000 = 2,2 mSS basınç gereklidir.
Pompa Seçerken Dikkat Edilmesi Gereken Altın Kurallar
- Pompa Eğrisi: Seçtiğiniz pompanın kapasitesi, hesapladığınız değerlerin (Q ve H) tam sınırında olmamalıdır. İşletme noktası, pompa eğrisinin orta üçte birlik diliminde yer almalıdır.
- Mil Pozisyonu: Pompa takılırken motor milinin mutlaka yatay (yere paralel) durması gerekir. Dikey takılan miller hava yaparak pompanın ömrünü kısaltır.
- Frekans İnvertörlü Pompalar: Sabit devirli pompalar yerine akıllı pompaları tercih etmek elektrik tasarrufu sağlar. Bu pompalar, termostatlar kapandığında sistemin ihtiyacına göre hızını otomatik ayarlar.
- Susuz Çalıştırma: Islak rotorlu pompalar suyla soğuduğu için sistemi suyla doldurmadan asla çalıştırılmamalıdır; aksi takdirde motor yanabilir.
Özetle; yerden ısıtma sisteminizde gerçek konforu yakalamak için pompanızı binanın kat sayısına göre değil, evinizin ısı yüküne ve boru uzunluğuna göre seçmelisiniz. Doğru seçilmiş bir pompa, hem sessiz çalışır hem de evinizin her odasının eşit ısınmasını sağlar.
Isıtma sistemini bir vücuda benzetecek olursak; borular damarlarınız, sirkülasyon pompası ise kanın en uç noktalara kadar kesintisiz ulaşmasını sağlayan kalbinizdir.